Số lượt truy cập:
 
Khoa học nông nghiệp
Xác định hệ phân loại sinh thái học, các hoạt tính sinh học của bọ đậu đen và tổng hợp thuốc sinh học an toàn để tiêu diệt chúng
21/04/2010 03:28:36
Tên đề tài: Xác định hệ phân loại sinh thái học, các hoạt tính sinh học của bọ đậu đen và tổng hợp thuốc sinh học an toàn để tiêu diệt chúng.
Thời gian thực hiện đề tài: 18 tháng (6/2008 đến 12/2009)
Kinh phí thực hiện: 477.634.000 đồng, trong đó:
Ngân sách nhà nước: 477.634.000 đồng
Vốn tự có: 00 đồng
Đơn vị chủ trì: Viện Khoa học Vật liệu Ứng dụng (Viện Khoa học Công nghệ Việt Nam)
Chủ nhiệm đề tài: PGS. TS. Hồ Sơn Lâm
Mục tiêu đề tài:
- Xác định nguồn gốc, đời sống, khả năng sinh sản và các hoạt tính sinh học của bọ đậu đen, làm cơ sở dữ liệu cho các nghiên cứu tiếp theo.
- Nghiên cứu tạo ra những chủng loại thuốc có nguồn gốc sinh học, không độc với người, có thể tiêu diệt bọ đậu đen với giá thành thấp, sử dụng đơn giản và tiện lợi trên qui mô đại trà.
Nội dung nghiên cứu khoa học:
- Nghiên cứu về mặt côn trùng học của bọ đậu đen.
+ Phân loại côn trùng.
+ Nghiên cứu sinh học, vòng đời.
+ Khảo sát thực địa và nghiên cứu môi trường sống của bọ trên địa bàn tỉnh Bình Dương.
- Nghiên cứu các hoạt tính sinh học có trong bọ đậu đen.
+ Khảo sát các chất hữu cơ trong bọ đậu đen bằng các phương pháp sau.
+ Khảo sát các chất dễ bay hơi trong bọ đậu đen.
- Nghiên cứu sản xuất thuốc
+ Tách chiết các chất có hoạt tính sinh học trong thực vật và tổng hợp thuốc.
+ Nghiên cứu các tác hại của thuốc với sức khoẻ.
+ Nghiên cứu các tác hại của thuốc với sức khoẻ.
Các kết quả chính phải đạt được sau khi đề tài kết thúc:
1. Kết quả điều tra tình hình bọ đậu đen:
- Bọ đậu đen đã hiện diện rất lâu tại địa phương, có một số hộ nhà dân đã thấy bọ đậu đen cách đây 32 năm. Mật độ bọ đậu đen tại các hộ nhà dân điều tra đã tăng rất nhanh từ năm 2000 trở lại đây, chúng có đỉnh cao từ năm 2003 đến 2006 và từ 2007 đến nay, mật số bọ vào nhà tuy đã có giảm nhưng không nhiều. Người dân chưa tìm thấy trứng, sâu non và nhộng của bọ đậu đen và cũng chưa thấy loại bọ này cắn phá các cây trồng ở ngòai đồng. Một số ít hộ ghi nhận là có hai hay nhiều hơn loài bọ đậu đen đã vào nhà và trong đống phân chuồng khô hoai mục thỉnh thoảng cũng thấy có vài cá thể bọ đậu đen hiện diện.
- Những nhà xây có lợp mái ngói hoặc tôn ở gần các lô cao su đang khai thác mủ là những nơi bọ đậu đen thích ở lại sau khi di chuyển vào nhà. Ngoài ra, thân cành của một số cây cao su trên 10 năm tuổi cũng là nơi “cư trú” rất thích thú của bọ đậu đen.
- Trong năm, bọ đậu đen thường xuất hiện và di chuyển vào nhà vào thời gian đầu của mùa mưa. Thời điểm bọ đậu đen bay nhiều vào nhà nhiều nhất là những ngày có trăng (đặc biệt là rằm tháng 3 và rằm tháng 4 âm lịch), vào lúc trời tối từ 7 đến 11h đêm và vào những lúc trời chuyển từ nắng sang mưa trong ngày.
- Bọ đậu đen có thể bay vào nhà cả khi có đèn thắp sáng cũng như khi tắt đèn, khi vào trong nhà bọ tiết mùi hôi và cay nồng rất khó chịu, nếu mật số của bọ qúa cao thì chúng sẽ gây rất nhiều phiền hà cho sinh họat hàng ngày của người dân.
- Khi bọ vào nhà chúng thường tìm chỗ tối và ẩm để quần tụ thành từng đám, khi trời mát thì chúng bò khắp cả nhà. Bọ đậu đen không cắn người hay đồ vật trong nhà, chỉ khi bị giẫm lên cơ thể thì chúng mới tiết nước dịch và nước dịch này có thể sẽ làm cho phần da tiếp xúc bị phỏng rộp.
- Trong thời gian cư trú ở trong nhà, nếu không bị người dân xua đuổi thì bọ đậu đen có thể sẽ ở luôn trong nhà hoặc chỉ ở đến cuối mưa rồi cũng tự bỏ đi, còn nếu bị xua đuổi bằng nhiều cách thì chúng chỉ ra khỏi nhà khi không còn chỗ trú ẩn. Các hộ dân thường thấy bọ đậu đen di chuyển vào nhà từ phía lô cao su, bay theo hướng đã di chuyển của mọi năm, ban đầu chỉ là một vài con dẫn đường sau đó cả đàn sẽ bay theo.
- Trong các biện pháp xua đuổi và ngăn chặn bọ đậu đen vào nhà thì biện pháp phun trực tiếp thuốc trừ sâu và hun khói bằng lốp xe hơi cũ trước lúc bọ vào nhà hoặc mới vào nhà lác đác ít con là có hiệu quả nhưng 2 cách này đều gây độc cho người và môi trường.
- Có một số hộ nhà dân cho biết thêm là cần phải quét, hốt và khử mùi của bọ đậu đen kịp thời khi bị bọ đậu đen vào nhà lần đầu thì năm sau chúng sẽ không bay vào nhà nữa, nếu không làm tốt những việc trên thì năm sau bọ sẽ vào nhà nhiều hơn.
2. Thu thập và định danh mẫu:
Tiến hành thu thập mẫu bọ đậu đen ở cả trong nhà và ngòai lô cao su. Mỗi huyện thu mẫu tại 20 điểm khác nhau (15 hộ dân và 5 vườn cao su), mỗi điểm lấy ngẫu nhiên 5 bọ đậu đen (100 mẫu/ huyện). Ở các điểm thu mẫu nếu thấy bọ đậu đen có khác biệt về hình thái trong bầy đàn thì sẽ lấy bổ sung thêm mẫu. Mẫu được ngâm trong cồn 70% và phân loại đến loài dựa trên hình thái các mẫu bọ đậu đen chuẩn đã được tiến sỹ Jullio Ferrer (Thụy Điển) định danh. Tính tỷ lệ hiện diện của mỗi loài/tổng số mẫu bọ đậu đen thu thập để xác định loài bọ đậu đen chính vào nhà ở tỉnh Bình Dương.
3. Kết quả định danh bọ đậu đen:
- Địa chỉ định danh: Julio Ferrer, Emtomology, Naturhistorika Riksmuseet, Sweden. E-mail: "julio ferrer" julio_ferrer@hotmail.com.
- Kết quả: Có 4 loài bọ đậu đen thuộc họ Tenebrionidae bộ Coleoptera
1. Mesomorphus siamicus Kaszab, 1963
2. Mesomorphus vitalisi Chatanay, 1917
3. Gonocephalum ardoini Kaszab, 1962
4. Pseudoblaps javanaWiedemann,1819
- Địa chỉ định danh: Trường đại học Nông lâm Tp. Hồ Chí Minh
+Kết quả giám định Bọ đậu đen ở huyện Dầu Tiếng (100 mẫu) ghi nhậncó 3 loài
1. Loài Mesomorphus siamicus Kaszab, 1963: 92 mẫu.
2. Loài Gonocephalum ardoini Kaszab, 1962: 5 mẫu
3. Loài Pseudoblaps javanaWiedemann, 1819: 3 mẫu
* Kết quả giám định Bọ đậu đen ở huyện Phú giáo (100 mẫu) ghi nhậncó 4 loài
1. Loài Mesomorphus siamicus Kaszab, 1963: 91 mẫu.
2. Loài Gonocephalum ardoini Kaszab, 1962: 2 mẫu
3. Loài Mesomorphus vitalisi Chatanay, 1917: 6 mẫu
4. Loài Pseudoblaps javanaWiedemann, 1819: 1 mẫu
* Kết quả giám định Bọ đậu đen ở huyện Bến Cát (100 mẫu) ghi nhậncó 3 loài
1. Loài Mesomorphus siamicus Kaszab, 1963: 90 mẫu.
2. Loài Gonocephalum ardoini Kaszab, 1962: 3 mẫu
3. Loài Mesomorphus vitalisi Chatanay, 1917: 7 mẫu
* Kết quả giám định Bọ đậu đen ở huyện Tân Uyên (100 mẫu) ghi nhậncó 4 loài
1. Loài Mesomorphus siamicus Kaszab, 1963: 94 mẫu.
2. Loài Gonocephalum ardoini Kaszab, 1962: 1 mẫu
3. Loài Mesomorphus vitalisi Chatanay, 1917: 3 mẫu
4. Loài Pseudoblaps javanaWiedemann, 1819: 2 mẫu

Hình 1: Loài Mesomorphus vitalisi Chatanay
(thứ tự hình từ trái qua phải: hình dáng cơ thể, đặc điểm cấu tạo vật phụ của vỏ da, đặc điểm cấu tạo ngòai của cơ quan sinh dục, đốt bàn chân - theo Julio Ferrer, 2002)

 - Kết luận:

Kết quả giám định 400 mẫu bọ đậu đen thu thập tại 4 huyện Tân Uyên, Bến Cát, Dầu tiếng và Phú Giáo trong thời gian từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2008 đã cho thấy loài Mesomorphus siamicus Kaszab là loài có tỉ lệ hiện diện của mẫu cao nhất 91,75% (367/400 mẫu) và chúng được ghi nhận là loài Bọ đậu đen chính đang cư trú trong các hộ nhà dân hiện nay ở các địa phương điều tra. Ba loài Bọ đậu đen còn lại là Gonocephalum ardoini,Mesomorphus vitalisi Pseudoblaps javanathì chỉ bắt gặp hiện diện rải rác trong số mẫu đã giám định và là những loài cùng hiện diện với Mesomorphus siamicus trong các vườn cao su đã thu mẫu.
4. Đặc điểm sinh học của bọ đậu đen Mesomorphus siamicus (Tenebrionidae - Coleoptera) ở tỉnh Bình Dương
+ Điều tra nơi cư trú và khảo sát phổ thức ăn của bọ đậu đen Mesomorphus siamicus
+ Nghiên cứu đặc điểm hình thái, tập tính sinh sống, thời gian phát triển các pha cơ thể và vòng đời của bọ đậu đen Mesomorphus siamicus
+ Nghiên cứu khả năng sinh sản và phát triển của bọ đậu đen Mesomorphus siamicus trong điều kiện phòng thí nghiệm
- Bọ đậu đen Mesomorphus siamicustrưởng thành có thể cư trú được ở rất nhiều nơi ở trong tự nhiên như trong nhà, trên mái tranh, trong hốc cây, trong cây gỗ mục, có tính giả chết, nhịn đói, thích sống quần tụ thành bầy đàn.
- Bọ đậu đen non và trưởng thành đều sợ ánh sáng trực xạ, thích sống trong điều kiện tối và ăn các loại thức ăn khô có nguồn gốc hữu cơ. Lá cao su tươi vò nát và bánh mì khô được ghi nhận là thức ăn thích hợp cho bọ đậu đen trưởng thành ăn và đẻ trứng.
- Trong điều kiện thí nghiệm thời gian phát triển vòng đời của bọ đậu đen thay đổi rất lớn từ 82 đến hơn 259 ngày. Bọ đậu đen trưởng thành sau đẻ trứng có thể sống được hơn 1 năm.
5. Nghiên cứu các chất dễ bay hơi trong bọ đậu đen, cô lập và xác định chúng
- Thành phần dễ bay hơi trong bọ đậu đen gồm 3 chất chính đó là: 6-Tridecen (C13H26) chiếm 0,395%, Limonen (C10H16) chiếm 1,591 % và 1-undecen (C11H22) chiếm 98,15% trong tổng các chất dễ bay hơi. Trong các chất này thì 6-tridecen và 1-undecen là các chất thường có trong tuyến gây mùi của côn trùng như các loại bọ hôi và kiến. Một số nghiên cứu về kiến cho thấy các chất này có tác dụng dẫn dụ đối với các côn trùng này.
6. Chiết xuất các chất hữu cơ trong bọ đậu đen
- Phân tích kết quả thu được cho thấy hàm lượng các cao chiết ra từ bọ đậu đen khác nhau, nhiều nhất là cao ete dầu chiếm 36,9% tổng số cao và ít nhất là cao etyl axetat chiếm 27,3%. Chạy bản mỏng trên silicagel trong hệ dung môi: ete dầu / etyl axetat = 7/3 cho thấy cao ete dầu chứa các chất giống các chất đã tách ra từ bọ đậu đen bằng phương pháp lôi cuốn hơi nước. Cao ethyl axetat chứa nhiều chất khác các chất đã tách ra bằng phương pháp lôi cuốn hơi nước. Cao cồn nước chứa một số chất rất phân cực, trong hệ dung môi chạy bản mỏng chúng nằm tại điểm xuất phát. Như vậy bằng phương pháp này chúng tôi đã thu được ba loại cao chứa các hợp chất có tính phân cực khác nhau như đã ký trong hợp đồng.
7. Xác định thành phần từng hoạt chất và xác định độc tính trên da
Kết quả khảo sát tính kích ứng da của các cao
STT
Tên cao
Kết quả
Nhận xét
1
Ete dầu
Kích ưng da K=1,2
Kích ứng da nhẹ
2
Etyl Axetat
Kích ứng da K=3,33
Kích ứng da vừa phải
3
Cồn-Nước
Kích ứng da K=0
Không gây kích ứng da
Khảo sát tính kích ứng da của các cao ete dầu, etyl axetat và cồn nước cho thấy cao ete dầu và cao etyl axetat có tính kích ứng da còn cao cồn nước không có tính kích ứng da. Tuy hai loại cao có tính kích ứng da, nhưng hoạt tính của chúng khác nhau, cao ete dầu có tính kích ứng da nhẹ K = 1,2 còn cao etyl axetat có tính kích ứng da vừa phải K = 3,33.
8. Nghiên cứu sản xuất thuốc diệt bọ đậu đen
Loại thuốc mà đề tài nghiên cứu có những đặc điểm khác so với thuốc đang bán trên thị trường, gồm những thành phần cơ bản sau đây:
- Các chất có hoạt tính sinh học từ thực vật dạng saponyl, alcaloid .
- Các chất dẫn dụ đi từ tinh dầu.
- Các nguyên tố vi lượng có cấu trúc nano, có tính kháng khuẩn.
Các chất có hoạt tính sinh học: nhóm thảo mộc, nhóm pyrethroide, các hợp chất pheromone, các chất điều hòa sinh trưởng côn trùng.
9. Công dụng của thuốc:
- Không độc với người, có khả năng diệt bọ đậu đen trong vòng 30-60 phút với hiệu quả từ 75-80%. Số còn lại, 20-30% tuy chưa chết ngay nhưng đã mất khả năng định hướng và sau đó cũng chết.
-Có khả năng dẫn dụ bọ ra khỏi nơi ẩn nấp để diệt.
-Có khả năng khử mùi hôi của bọ, không để lại vết tích, làm cho bọ không trở lại nơi đã bị diệt.
-Giá thành thấp (4-6 ngàn cho một chai 100ml/pha 5-8 lít nước)
10. Phương pháp phun xịt:
- Mỗi chai thuốc có thể tích 100 ml (hoặc 300ml) là sản phẩm của đề tài.

- Trước khi pha thuốc với nước cần lắc mạnh cho các thành phần trộn đều nhau. Khi gặp nước, sẽ tạo thành nhũ tương trắng. Thuốc được pha loãng trong nước theo tỷ lệ : 100 ml pha trong 4-5 lít nước. (Pha trực tiếp trong bình xịt thuốc có bán trên thị trường, hoặc bình lớn chạy điện, nhưng tỷ lệ phải bảo đảm như trên)

- Trước khi phun thuốc, cần làm vệ sinh nhà, tủ, giường...để bảo đảm không có một con bọ nào ẩn nấp bên trong.

- Khi phun thuốc: phun lướt qua những nơi bọ sống (ngóc ngách hay vách tường, mái ngói, trần nhà). Khi bọ gặp mùi thuốc sẽ kéo đến, những con ngấm thuốc sẽ rơi xuống, nhưng không có khả năng bò trở lại chỗ cũ. Tiếp tục phun thuốc, sao cho tất cả đều bị ướt (lưu ý khi phun bằng máy, cần điều chỉnh lưu lượng sao cho không thổi mạnh mà chỉ thấm nhẹ lên mình bọ).
- Quét tất cả bọ đã rơi xuống vào 1 túi nylon, không để cho bọ bò lung tung khắp nhà ( tất cả bọ đã bị ngấm thuốc sẽ mất khả năng định hướng và sẽ chết trong vòng 30-60 phút. Có những con to và khỏe, mặc dù vẫn chưa chết nhưng không còn khả năng định hướng. Cần lưu ý : Loại thuốc này không gây nên cái chết bằng chất độc, mà chỉ làm tê liệt hệ thần kinh và hô hấp của bọ (không ảnh hưởng đến hệ thần kinh và hô hấp của người) cho nên khi thấy bọ vẫn cử động, đừng cho rằng thuốc không hiệu quả, mà cần tiếp tục sử dụng cho đếnkhi tất cả bọ làm tổ trong các ngóc ngách ra hết.
- Để mùa mưa sang năm bọ không vào nhà nữa, trong dịp mùa khô năm trước cần làm vệ sinh tất cả những nơi bọ từng đến bằng loại thuốc nói trên, dọn sạch và cho vào túi nylon cho đến khi bọ chết hẵn rồi đốt hoặc cho nước vôi vào túi nylon, chôn trong đất. Mục đích là không để cho mùi của bọ còn vương lại.

Lưu ý: đầu mùa mưa sang năm, gần dịp có bọ, cần phun thêm một đợt, dù không có bọ, đặc biệt phía ngoài nhà, những nơi bọ có thể bám vào.

Một số hình ảnh liên quan

Đình Trúc

CÁC TIN KHÁC
Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật EIA và liệu pháp Hormone trên bò nuôi
Dự án trồng cà chua sạch theo phương pháp thủy canh
 
TÌM KIẾM TIN TỨC:
 
KH-CN Trực tuyến
Nhiệm vụ KHCN
New Item
Hợp chuẩn - Hơp Quy
New Item
Kiểm định/Hiệu chuẩn
New Item
Yêu cầu thử nghiệm
New Item
Thủ tục bức xạ
New Item
Xác lập quyền SHCN